Przejdź do głównej treści

Muzeum Narodowe w Poznaniu

Close
A A A

Akt kobiecy

czarny tusz na kalce

 

Nawet najbardziej awangardowy artysta ma w swoim dorobku tradycyjne akty i akademickie studia figury ludzkiej – świadectwo rozwijania artystycznego warsztatu w początkowym okresie twórczości. Jednak dla artystek dwudziestolecia malowanie nagiego ciała wciąż jeszcze musiało mieć posmak nowości. Co ciekawe, w dojrzałej twórczości awangardzistów tradycyjny temat aktu będą podejmowały przede wszystkim artystki, nie artyści – być może dlatego, że kobiety będą go traktowały jako artystyczną legitymację, potwierdzenie przynależności do grona prawdziwych mistrzów. Mężczyźni takiego potwierdzenia nie potrzebowali, dlatego temat ten był w ich twórczości rzadkością.

Akademickie akty Niczówny – realistyczne studia figur męskich i kobiecych w rozmaitych pozach – pojawiają się w szkicownikach lub w formie luźnych kartek, być może kiedyś stanowiących zwarte zbiory. Wizerunki te pozwalają prześledzić rozwój artystki w ramach tego tematu – im późniejsza praca, tym bardziej pewne prowadzenie kreski, bardziej syntetyczny i zwięzły sposób opracowania, większa koncentracja na kreatywnym przetworzeniu motywu. Prezentowany tu niedatowany kobiecy wizerunek z pewnością jest przykładem dojrzałej twórczości Nicz-Borowiakowej. Ostry, kontrastowo potraktowany światłocień wyolbrzymia wszelkie załamania i anatomiczne szczegóły. Cienie rozszerzają się w gruby, ekspresyjny kontur i dzielą sylwetkę na części. Stąd niedaleko już do jawnych tendencji kubistycznych i ekspresjonistycznych. Modelka przybiera charakterystyczną pozę – tę samą, którą można zobaczyć na olejnym obrazie Nicz-Borowiakowej pt. Martwa natura z 1928 r. Tam akt odgrywa znaczącą, nieco absurdalną rolę: figura kobieca porównana została z obłym kształtem ryby. Uruchamiając odrobinę wyobraźni, podobną formę ryby możemy zobaczyć i tu: w płynnym kształcie sylwetki, zwieńczonej spiczastym zarysem łokcia, z ciasno złączonymi kolanami i niemal pokrywającym się konturem łydek. Czy rysunek ten mógł być szkicem przygotowawczym do wspomnianego dzieła malarskiego? Nie wiadomo. Tego typu zestawienia uzmysławiają jednak, że prostota malarstwa awangardowego ma swój początek w konkretnych pomysłach zaczerpniętych z realności. To nie odtwarzanie, lecz przetwarzanie rzeczywistości skupiało wysiłki artystów awangardowych – definiowało ich ambicje na tyle, że Katarzyna Kobro pracę nad „zwykłymi”, realistycznymi tematami nazywała „twórczością wypoczynkową”.

Martwa natura, 1928

 

Akt kobiecy [Female Nude]

black ink on tracing paper

Evidence to developing artistic skills in the early period of their careers, even the most avant-garde artists have traditional nudes and academic studies of the human body in their portfolio. However, for female artists of the 1920s and 30s painting a naked body must still have been considered a novelty. What is interesting, in avant-garde artists’ mature periods these will be mainly female, not male artists to take up the traditional topic of the nude – perhaps because women will treat it as an artistic pass, a confirmation of membership in a group of genuine masters. Men never needed such endorsement, hence this topic has been a rarity in their art.
Nicz’s academic nudes – realistic studies of male and female silhouettes in various poses – appear in sketchbooks or as detached sheets, which may have once formed larger collections. The images let one follow the artist’s development in this area: the later a work, the more confident the line, the more synthetic and concise the way of development, the greater concentration on creative transformation of the motif. Without a doubt, the undated female image presented here is an example of Nicz-Borowiakowa’s mature art. Sharp, high-contrast chiaroscuro intensifies all creases and anatomical details. Shadows expand into a thick, expressive outline, and divide the silhouette into parts. From here, it is not far to overt cubist and expressionist tendencies. The model strikes a characteristic pose – the same that can be seen in Nicz-Borowiakowa’s 1928 oil painting Martwa natura [Still Life]. There, the nude plays a significant, if slightly absurd role: the female figure has been juxtaposed with the oval shape of a fish. With a small leap of imagination, one can spot a similar fish form here, too: in the flowing shape of the silhouette surmounted with a pointed outline of the elbow, with knees brought together tight, and a contour of calves that almost overlap. Could the drawing be a preparatory sketch for the said painting? Nobody knows. However, this kind of juxtaposition makes one realise that the simplicity of avant-garde painting takes its origin in concrete ideas taken from reality. It was not re-creating, but transposing reality that efforts of avant-garde artists focussed on; it defined their ambitions to such extent that Katarzyna Kobro labelled work on “common”, realist topics “leisure art”.