Przejdź do głównej treści

Muzeum Narodowe w Poznaniu

Close
A A A

 

Fotografia pochodząca z 1919 lub 1920 r. przedstawia pracownię Stanisława Lentza w Warszawskiej Szkole Sztuk Pięknych. Pełniący wówczas funkcję dyrektora szkoły Lentz był portrecistą, reprezentantem nurtu realistycznego (dał się zapamiętać jako autor obrazu Strajk z 1910 r. – zobacz obraz TUTAJ). Mistrza otaczają jego uczniowie: tuż przy nim przysiadła Maria Niczówna, wśród stojących są m.in. Stanisław Zalewski, Henryk Stażewski i Józef Pełczyński, którzy stale powracają na zachowanych przez Marię zdjęciach z czasów studenckich i późniejszych, co świadczy o silnych więziach, które się wówczas zawiązały. Na fotografii zabrakło Zofii Wichman, najlepszej przyjaciółki artystki z czasów szkolnych. Obie rozwijały wspólną pasję, studiując w tej samej pracowni. Wichmanówna pojawia się na eksponowanych wcześniejszych fotografiach – natomiast tutaj jej nieobecność jest bardzo znacząca. Wiąże się z tragicznym zdarzeniem z 1919 r., kiedy Zofia ginie w wypadku – prawdopodobnie przez utonięcie. Domniemany czas powstania fotografii to schyłek pewnego etapu w życiu Niczówny – niebawem umiera też Stanisław Lentz, szkoła zostaje zamknięta, a Maria kończy edukację i wkracza w okres samodzielnych poszukiwań artystycznych.

Na zdjęciu powyżej i na innych fotografiach ze zbiorów Nicz-Borowiakowej odnaleźć można późniejszych członków grupy Blok: Mieczysława Szczukę, Jana Golusa, Teresę Żarnowerównę i Aleksandera Rafałowskiego, a także artystów niezwiązanych z konstruktywizmem: Hannę Rudzką (późniejszą Cybisową) czy Władysława Roguskiego. Na wielu zdjęciach z tego okresu widać zażyłość między studentami – zwłaszcza w przypadku Niczówny i Henryka Stażewskiego uwagę przyciągają dyskretne, choć nieoczywiste w tamtych czasach gesty (jak na fotografii po prawej). Ta dwójka w czasie studiów często występowała jakby w duecie i nie jest wykluczone, że wtedy łączyło ich coś więcej. W kręgach awangardy tego typu artystycznych związków było dużo – przykładem są Katarzyna Kobro i Władysław Strzemiński, Wanda Chodasiewicz-Grabowska i Fernand Léger, Sophie Taeuber-Arp i Jean Arp czy Sonia i Robert Delaunay. Przyjaźń między Niczówną a Stażewskim była żywa również później, w czasach gdy Maria była już żoną Józefa Borowiaka – uczestniczyli w tych samych imprezach, wspólnie wyjeżdżali. Stażewskiego wyróżniał ponoć artystyczny szyk, owoc starannie kreowanego wizerunku prawdziwego przedstawiciela bohemy. Na zdjęciach, podobnie jak i inni mężczyźni, prezentuje się także w mundurze – był to powszedni widok w tych wojennych czasach. Dziś dzięki tym zdjęciom możemy uświadomić sobie, jak wielu mężczyzn z otoczenia Niczówny zaangażowanych było w walkę. Zasób zachowanych dziś archiwaliów z czasów I wojny światowej jest niewielki, dlatego zbiór fotografii zachowany w rodzinnym archiwum artystki jest bezcenny.

Zofia Wichmanówna
Henryk Stażewski
Maria Niczówna i Henryk Stażewski

 

Photographs

Taken in 1919 or 1920, the photograph shows Stanisław Lentz’s studio at Warsaw School of Fine Arts. Lentz, who was in charge of the school at the time, was a portrait painter, representative of the realist movement (remembered as the author of the 1910 painting Strajk [Strike]). The Master is surrounded by his students: Maria Nicz has sat right next to him; among those standing are Stanisław Zalewski, Henryk Stażewski and Józef Pełczyński. They keep returning in photographs preserved by Maria and taken both during their student days and in later times, which is testimony to strong bonds of friendship that developed at the time. Absent in the photograph is Zofia Wichman, the artist’s best friend from school days. They shared the same passion and studied at the same studio. Wichman appears in earlier photographs displayed at the exhibition; her absence here is very significant, as it is associated with a tragic event. In 1919, Zofia dies in (probably) a drowning accident. The presumed time the photograph was taken marks the end of a certain phase in Nicz’s life: soon Stanisław Lentz also dies, the school is closed, while Maria completes her education and enters a period of individual artistic quests.
In the above photograph, as well as in other pictures from Nicz-Borowiakowa’s collection, one can find future members of the group Blok: Mieczysław Szczuka, Jan Golus, Teresa Żarnower and Aleksander Rafałowski, as well as artists not associated with constructivism: Hanna Rudzka (later Cybis), or Władysław Roguski. A number of photographs of the period reveal familiarity between students; in Nicz and Stażewski’s case these are discreet, though then unapparent gestures (cf. photograph on the right) that attract attention. During their studies, these two frequently formed a duo of sorts, and it is conceivable that their relationship was of a deeper nature. In the avant-garde circles, such artistic relationships were numerous, just to give the examples of Katarzyna Kobro and Władysław Strzemiński, Wanda Chodasiewicz-Grabowska and Fernand Léger, Sophie Taeuber-Arp and Jean Arp, or Sonia and Robert Delaunay. Nicz’s friendship with Stażewski was firm also later, when Maria had been already married to Józef Borowiak: they took part in the same events, and used to go away together. Stażewski’s distinguishing feature was, apparently, his artistic chic, the effect of a carefully built image of a genuine bohemian. In pictures, like other men, he also sports a military uniform, a common sight in those warlike times. Today, these photographs let us realise just how many men around Nicz were involved in warfare. The amount of preserved archive materials from the time of the Great War is scanty; therefore, the photographic collection preserved at the artist’s family archive is priceless.