Przejdź do głównej treści

Muzeum Narodowe w Poznaniu

Close
A A A

Szkicowniki

 

Szkicownik to doskonały, a często niedoceniany dokument, mówiący wiele o działalności i rozwoju danego artysty. Często utrwala to, co na skończonych dziełach pozostaje niewidoczne – spontaniczny gest ręki, dający poznać prawdziwy kunszt, swobodną myśl przełożoną na papier. Również szkicowniki Marii Nicz-Borowiakowej stanowią bardzo interesujący materiał do badań nad jej warsztatem artystycznym. Obok rysunkowych studiów szczególnie cenne okazują się szkice przygotowawcze do znanych kompozycji malarskich. Różnią się one w mniejszym lub większym stopniu od efektu finalnego i stanowią świetną dokumentację kolejnych etapów przepracowywania wybranego motywu.

Najstarszy zeszyt powstał jeszcze w czasach szkolnych Niczówny – pierwsze rysunki i szkice wykonane są niewprawną, wręcz dziecięcą ręką. Najwięcej szkicowników pochodzi z okresu studiów, z lat 1916–1920. Wypełniają je akademickie notatki, wprawki i studia. Co ciekawe, niektóre z nich powtarzają się w szkicownikach kolegów Niczówny (Zofii Wichman czy Henryka Stażewskiego), co świadczy o ich wspólnym udziale w tych samych sesjach akademickich. Śladem artystycznych doświadczeń z czasu studiów i późniejszych są też rysunki z podróży i plenerów – widoki gór i odwiedzanych zabytków. Pod tym względem wyróżnia się również późniejszy Szkicownik paryski, w którym utrwalone zostały wrażenia i inspiracje z wyjazdów do Francji.

Szkicowniki to również prawdziwa skarbnica pamiątek z życia i obyczajowości międzywojennej Warszawy. Znaleźć w nich można pospieszne zapiski, utrwalające ulotne, codzienne sprawy: informacje o wydarzeniach, notatki dotyczące zleceń, listę uczestników planowanej imprezy, spis wydatków w rublach, a nawet zalecenia lekarskie w przypadku przeziębienia (np. Na noc natrzeć podeszwy wodą kolońską!). Firmowe pieczęcie sklepów, w których zakupiono szkicowniki, to pamiątka po ludziach i miejscach ówczesnej Warszawy. Wpisy i rysunki wykonane obcą ręką, dołączone pocztówki z życzeniami – to zapewne ślady przyjaźni artystki. Pojawiające się drobne rysunkowe impresje są zapisem codzienności (np. studium śpiącego kota), jak i historycznych wydarzeń – np. szkice pruskich pikielhaub, powstałe po zajęciu Warszawy przez Niemców pod koniec 1915 r. Wszystkie te szczegóły to nie tylko sentymentalna retrospekcja – pojawiające się daty lub dające się ulokować na osi czasu postaci i okoliczności (np. płatność w takiej, a nie innej walucie), miały niebagatelne znaczenie dla poznania i uporządkowania dorobku Nicz-Borowiakowej.

 

Sketchbooks

A sketchbook is an excellent, yet frequently underestimated document which tells a lot about an artist’s activity and development. It often preserves what remains unseen in finished works – a spontaneous hand gesture that lets one recognise genuine artistry, an unrestrained thought put on paper. Maria Nicz-Borowiakowa’s sketchbooks also constitute very interesting material to analyse her artistic skills. Besides drawing studies, preparatory sketches for well-known paintings are of particular value. These differ from the final effect to a greater or lesser degree, and constitute splendid documentation of subsequent stages in elaborating particular motifs.
The oldest notebook comes from miss Nicz’s school times: the first drawings and sketches are made by an untrained, nay, child’s hand. The greatest number of sketchbooks come from her student times, i.e. from the period 1916-1920. They are filled with academic notes, exercises and studies. What is interesting, some can also be found in the sketchbooks of miss Nicz’s friends (Zofia Wichman or Henryk Stażewski), which means they went to the same academic sessions. Drawings which originated during travels and plein air trips – views of mountains and visited monuments – are further traces of her student-time and later artistic experiences. In this respect, it is also the later The Paris Sketchbook, in which impressions and inspirations from the trips to France were contained, that stands out.
Sketchbooks are also true treasure troves of relics to document the life and custom of the inter-war Warsaw. What one can find here are hasty notes preserving fleeting, everyday affairs: information about events, notes on commissions, list of guests at a planned party, checklist of expenses in roubles, even doctor’s recommendations in case of cold (e.g. Rub the soles with eau de cologne for the night!). Company stamps of shops where sketchbooks were bought are remembrances of people and places of the then Warsaw. Entries and drawings made in other people’s hand, attached postcards with greetings – these are, perhaps, remnants of the artist’s friendships. Impressions in the form of petty drawings are records of everyday situations (e.g. study of a sleeping cat), as well as of historical events (e.g. sketches of Prussian Pickelhauben made after Germans seized Warsaw in late-1915). All these details are not only sentimental retrospection – dates that pop up, or characters and circumstances that can be located on the time axis (e.g. payment in this or that currency), were of considerable importance for getting to know and ordering Nicz-Borowiakowa’s body of work.