Przejdź do głównej treści

Muzeum Narodowe w Poznaniu

Close
A A A

Trojak (inaczej trzy grosze) wybity w mennicy poznańskiej w 1586 r.,

 

 

czyli ostatnim roku panowania króla Stefana Batorego, jest typowym egzemplarzem nominału, o którym można śmiało powiedzieć, że podbił rynki środkowej Europy, stanowiąc wzorzec dla jednostek monetarnych w innych państwach. Pierwsze trojaki były elementem reformy wprowadzonej w 1528 r. za panowania Zygmunta I Starego, jednak wówczas cechował je inny wygląd, wyższa zawartość srebra oraz odmienna metrologia. Te powstałe w 1580 r. w wyniku reformy Stefana Batorego na tyle dobrze wpisały się w potrzeby rynku, że zarówno ich standard wagowy, metrologiczny, jak i ikonograficzny przyjął wówczas ostateczną postać na przeszło sto lat. Łączny czas funkcjonowania różnych w formie trojaków przekroczył trzysta lat. Najliczniejsze emisje wyprodukowały mennice koronne w trakcie panowania Zygmunta III Wazy. Wówczas właśnie trojaki stały się poszukiwanym towarem eksportowym i wartościową monetą do tezauryzacji, co istotne, dobrej jakości i dostępną, w przeciwieństwie do dukatów i talarów, także dla mniej zamożnych użytkowników. Ubocznym skutkiem ich wysokiej jakości był dalszy wzrost wartości na rynku i masowy wywóz, co doprowadzało do braku na tyle dotkliwego, że w roku 1598 król był zmuszony zezwolić na używanie w obrocie wewnętrznym drobnych monet obcych. Trojaki posłużyły za wzór nie tylko monecie lenników Rzeczypospolitej, Księstwu Pruskiemu, lecz także księstwom śląskim, rodowej Transylwanii króla Stefana, monecie cesarskiej dla Węgier oraz Republice Raguzy (Dubrownika). Ze względu na renomę były chętnie fałszowane. Z trojakami nazywanymi dutkami (niem. Düttchen) wiążą się liczne powiedzenia, a w gwarze poznańskiej słowo dutki do dziś oznacza pieniądze. Ostatnie, już tylko miedziane trojaki, w zupełnie innej szacie graficznej wybito pod zaborem rosyjskim w mennicy warszawskiej w 1841 r. Egzemplarz ze zbioru Muzeum Narodowego w Poznaniu. (MNP GN N 2562)