Przejdź do głównej treści

Muzeum Narodowe w Poznaniu

Close
A A A

Portrety


Autoportret z Mieczysławem Gąseckim, 1921

Portrety zajmują w twórczości Malczewskiego szczególne miejsce. Powstawały przez cały okres jego działalności artystycznej. Początkowo malowane na neutralnym, nieokreślonym tle, później ewoluują. Na pierwszym planie ukazywane jest najczęściej popiersie modela, w tle zaś pojawia się pejzaż. Łąki, pagórki, pola pokryte zbożem to krajobraz polski, który stanowi istotną składową portretu. Nierzadko artysta wprowadza też sztafaż, ale jest to sztafaż niezwykły – uważny obserwator dostrzeże rycerzy, fauny lub uskrzydlonego konia – Pegaza. To fantastyczne postacie i widmowe figury, składające się na mitologiczne imaginarium Malczewskiego.
Kto pojawia się na portretach? Najczęściej są to osoby najbliższe artyście: rodzina, przyjaciele, ludzie dobrze mu znani. Malczewski ukazywał ich w sposób osobisty, subiektywny, ubierając niekiedy w kostium, dodając atrybuty, które miały ukazać nie tylko cechy zewnętrzne modela, ale także jego życie wewnętrze, stosunek do świata. Zaufanym przyjacielem był Mieczysław Gąsecki zwany Goniem, powiernik i bliski towarzysz artysty do końca jego dni. Przedstawiony został wraz z Malczewskim na rzadkim w jego dorobku portrecie podwójnym. Ciemna poła peleryny zespalająca obie postaci podkreśla więź łączącą mężczyzn. Wieloletnią przyjaźń Malczewski nawiązał także z hrabią Karolem Lanckorońskim, historykiem sztuki, humanistą, protektorem artystów, organizatorem wypraw badawczych do Azji Mniejszej i Grecji, w których udział brał także artysta. Malarz wielokrotnie bywał w majątku hrabiego w Rozdole koło Lwowa. Stamtąd też pochodzi prezentowany na wystawie portret Lanckorońskiego z żoną Małgorzatą (z domu księżniczką Lichnowsky). Pejzaż w tle staje się jednym z istotnych komponentów dzieła. Pegaza pojawiającego się w oddali odnajdziemy także w sztafażu na wiszącym obok portrecie Ludwika Żeleńskiego – kolekcjonera i przyjaciela artysty. Inne osoby ukazane na portretach związane ze światem sztuki to m.in. malarz Michał Sozański, rzeźbiarz Tadeusz Barącz czy hrabia Leon Piniński – kolekcjoner, krytyk artystyczny i profesor Uniwersytetu Lwowskiego.
Znajdujące się na wystawie dwa wizerunki przyjaciela Malczewskiego – Piotra Dobrzańskiego – ukazują zmianę sposobu portretowania. Pierwszy, szkicowy, z wczesnego okresu twórczości, na neutralnym tle; drugi, już w dojrzałym stylu – model pozuje na tle domu pośród zieleni. Obraz Ogrodniczek to wizerunek syna Piotra – Rudolfa. Chłopczyk w marynarskiej bluzie i słomkowym kapeluszu, ukazany w bujnym ogrodzie, w przyszłości zostanie uczestnikiem I i II wojny światowej.

oprac. Sabina Mayer