- wydarzenie już minęło.
105-lecie kolekcji etnograficznej w Muzeum Narodowym w Poznaniu
10 czerwca 10:00 - 14 czerwca 17:00
Podwójny jubileusz
Rok 2026 jest dla Muzeum Kultur Świata czasem wyjątkowych jubileuszy. W grudniu minie 115 lat od prezentacji pierwszej stałej ekspozycji etnograficznej w Wielkopolsce, ukazującej polską kulturę ludową. Z kolei 22 maja przypada 105. rocznica wcielenia zbiorów Towarzystwa Ludoznawczego i równocześnie otwarcia pierwszej etnograficznej wystawy w Muzeum Wielkopolskim, obecnym Muzeum Narodowym w Poznaniu.
.
Siedziba Muzeum Kultur Świata w budynku dawnej loży masońskiej, fot. MNP.
Z tej okazji serdecznie zapraszamy do wspólnego świętowania jubileuszu podczas konferencji naukowej oraz wyjątkowego weekendu pełnego wydarzeń, spotkań i atrakcji przygotowanych w Muzeum Kultur Świata.
Towarzystwo Ludoznawcze
Historia zbiorów etnograficznych Muzeum Narodowego w Poznaniu sięga początków XX wieku i wiąże się z działalnością Towarzystwa Ludoznawczego w Poznaniu. W 1910 roku zainicjowało ono gromadzenie pierwszych obiektów dokumentujących kulturę ludową regionu i świata. Jego prezeską została wówczas Helena Cichowicz, która wraz z córką Wiesławą, zajęła się kolekcjonowaniem i opracowywaniem zbiorów etnograficznych.
Helena i Wiesława Cichowicz, fot. ok. 1920 r., Archiwum Muzeum Kultur Świata.
Ich zaangażowanie i pasja doprowadziły do otwarcia, 28 grudnia 1911 roku, pierwszej wystawy etnograficznej w siedzibie Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Poznaniu. Ten moment jest zazwyczaj traktowany jako początek kolekcjonerstwa entograficznego w regionie wielkopolskim.
Pod sztandarem polskiego muzeum
Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości, w 1920 roku zbiory ludoznawcze przekazano Muzeum Wielkopolskiemu (obecnie Muzeum Narodowe w Poznaniu), w ramach którego utworzono Dział Ludoznawczy im. Heleny i Wiesławy Cichowicz, i ponownie zaprezentowano je na wystawie otwartej w maju 1921 roku.
Po lewej: Wiesława Cichowicz na ekspozycji etnograficznej w Muzeum Wielkopolskim w Poznaniu, przed 1939 r., Archiwum Muzeum Kultur Świata.
Po prawej: ekspozycja etnograficzna w Muzeum Wielkopolskim w Poznaniu, 1921 r., Archiwum Muzeum Kultur Świata.
W procesie polonizacji uczestniczyli prof. Józef Kostrzewski, ks. prof. Szczęsny Dettloff, a następnie prof. J. Kostrzewski, prof. Jan Grochmalicki, dr Alfred Brosig oraz dr Marian Gumowski, pierwszy Dyrektor Muzeum Wielkopolskiego w Poznaniu (1919-1930) wraz ze wspomnianą już Heleną Cichowicz i jej córką Wiesławą.
Dr Marian Gumowski w gabinecie dyrektora Muzeum Wielkopolskiego, Archiwum MNP, sygn. MNPA-F-1670/7. Zdjęcie reprodukowane z prasy: Marian Gumowski, Archiwum fotograficzne MNP.
Podczas II wojny światowej obiekty etnograficzne zostały niemal całkowicie zniszczone i rozproszone. Nieliczne ocalałe, odnalezione po 1945 roku, dały początek Działowi Kultury i Sztuki Ludowej, utworzonemu w ramach Muzeum Wielkopolskiego. Odbudowywana kolekcja zaczęła się rozrastać po decyzji o ulokowaniu zbiorów etnograficznych w Pałacu w Rogalinie i otwarciu w 1949 roku pierwszej powojennej ekspozycji.
Intensywny rozwój
Systematyczne gromadzenie i opracowywanie kolekcji nastąpiło dopiero po 1950 roku, gdy zatrudniono dr. Stanisława Błaszczyka, któremu Muzeum zawdzięcza kształt obecnej kolekcji.
W 1962 roku Dział został przemianowany na Oddział, zyskując nową siedzibę w Poznaniu – w budynku dawnej loży masońskiej, w którym funkcjonuje do dziś. Musiał jednak przejść kapitalny remont w formie rekonstrukcji, trwający aż do 1986 roku. Nazwa Muzeum Etnograficzne Oddział Muzeum Narodowego w Poznaniu została nadana w 1974 roku. Od 2025 r. zmieniono ją na Muzeum Kultur Świata.
„Wielkopolska sztuka ludowa”, Muzeum Narodowe w Poznaniu, 1961 r., fot. I. Maćkowiak i Leon Perz.
Wyróżniająca się kolekcja
Muzeum Kultur Świata kontynuuje gromadzenie zbiorów i prezentuje je w ramach własnych wystaw czasowych oraz ekspozycji organizowanych w innych muzeach w Polsce i za granicą. Obecną kolekcję stanowi 19 500 artefaktów z 54 krajów świata oraz bogaty zestaw materiałów źródłowych. Posiadamy największe w Polsce zbiory artefaktów albańskich i wielkopolskich. Wśród naszych zbiorów znajdują się również:
🌍 wyjątkowa kolekcja huculska,
🌍 unikatowa na skalę Europy i świata kolekcja z terenów Papui Zachodniej zebrana przez prof. Józefa Zwierzyckiego na początku XX wieku,
🌍 kolekcja 23 afrykańskich noży rzutnych – w tym unikatowych na skalę Polski i Europy noży typu skrzydlatego z Afryki Środkowej
🌍 a także jeden z dwóch znanych na świecie, bogato zdobionych kapeluszy pielgrzyma do Santiago de Compostela.
Zbiory te stanowią jedno z najważniejszych świadectw dokumentujących różnorodność kultur świata, łącząc dziedzictwo lokalne z opowieścią o odległych tradycjach i społecznościach.
Od góry: grzebień ceremonialny, Papua Zachodnia, z kolekcji J. Zwierzyckiego, nr inw. MNP Ep 1648. Poniżej kapelusz
pielgrzymi, Santiago de Compostela, Hiszpania,
nr inw. MNP E 5689.
Od lewej: nóż rzuty typu skrzydlatego, Marghi, Nigeria,
nr inw. MNP Ep 61.
Intrygujące wystawy
Od ponad stu lat Muzeum tworzy wyjątkową opowieść o kulturach świata i dziedzictwie ludowym. Szczególne miejsce w jego historii zajmują wystawy poświęcone tradycjom Wielkopolski, sztuce ludowej oraz kulturom Ameryki Południowej, Azji i Afryki, które przez dekady kształtowały niepowtarzalny charakter tej instytucji.
Historia wystawiennicza Muzeum obejmuje zarówno pierwsze prezentacje zbiorów Heleny i Wiesławy Cichowicz, jak i głośne, wielokrotnie nagradzane ekspozycje. Wśród nich znalazły się m.in. „Suknia wydaje ludzkie obyczaje. Wielkopolskie stroje ludowe w zbiorach Muzeum Etnograficznego” (2006), wyróżniona II nagrodą w konkursie Sybilla, „Tajemne przestrzenie świętości” (1999), nagrodzone Grand Prix tego konkursu, oraz „Śladami Kanunu. Kultura albańska w wieloetnicznym Kosowie” (2011), uhonorowana I nagrodą w konkursie Izabella 2011. Ważnym elementem tej opowieści stała się również współczesna ekspozycja „Rzeczy mówią. 100 lat zbiorów etnograficznych w Poznaniu” (2012), podsumowująca stulecie gromadzenia i prezentowania zbiorów etnograficznych w Poznaniu.
Po lewej: ekspozycja „Suknia wydaje ludzkie obyczaje. Wielkopolskie stroje ludowe w zbiorach Muzeum
Etnograficznego”, Muzeum Etnograficzne w Poznaniu (obecne Muzeum Kultur Świata w Poznaniu), 2005 r., fot. Elwira Sobiak.
Obok: ekspozycja „Tajemne przestrzenie świętości”, Muzeum Etnograficzne w Poznaniu (obecne Muzeum Kultur Świata w Poznaniu), 1999 r., fot. Witold Przewoźny.
Po prawej: pocztówka: Zbiory Ludoznawcze w Muzeum im. Mielżyńskich w Poznaniu, 1911 r., nr inw. MNP Ed 341MNP Ed 341.
25 października 2025 roku odbyło się uroczyste otwarcie siedziby Muzeum po zakończonej modernizacji i remoncie. Wydarzeniu towarzyszyła inauguracja dwóch wyjątkowych wystaw — „EXotica?” oraz „Kreacje. Stroje ludowe rysowane na miarę” — które symbolicznie połączyły tradycję, pamięć i nowoczesne spojrzenie na dziedzictwo kulturowe.
Ekspozycje EXotica?” (od lewej) i „Kreacje. Stroje ludowe
rysowane na miarę” (od prawej), fot. MNP.
🌎 10.06.2026 (środa)
10:00-16:00 | Spotkanie regionalistów oraz muzealników-etnografów
WYDARZENIE ZAMKNIĘTE!
🌎 11.06.2026 (czwartek)
9:00-17:00 | Ogólnopolska konferencja naukowa pt. „Unikaty, relikty czy relikwie? Pojedyncze egzemplarze ubiorów jako świadkowie historii”
WYDARZENIE ZAMKNIĘTE!
🌎 12.06.2026 (piątek)
9:00-17:30 | Ogólnopolska konferencja naukowa pt. „Unikaty, relikty czy relikwie? Pojedyncze egzemplarze ubiorów jako świadkowie historii”
WYDARZENIE ZAMKNIĘTE!
18:00 | Uroczyste odsłonięcie tablicy pamięci Heleny i Wiesławy Cichowicz
Miejsce: park Muzeum Kultur Świata
18:30 | Prelekcja „O Helenie i Wiesławie Cichowicz – prekursorkach Muzeum Kultur Świata”
Prelekcja Iwony Rosińskiej poświęcona Helenie i Wiesławie Cichowicz. Pasjonatkom i kolekcjonerkom kultury i sztuki ludowej, które W 1911 roku zorganizowały w Poznaniu Dział Ludoznawczy i zaprezentowały pierwszą wystawę etnograficzną. Ich misja nieustannie kontynuowana jest w Muzeum Kultur Świata.
Prowadzenie: Iwona Rosińska (Muzeum Kultur Świata)
Miejsce: sala eventowa EPIZODY w Muzeum Kultur Świata
🌎 13.06.2026 (sobota)
12:00 | „Papier przetrwa. Konserwacja plansz dokumentujących wielkopolski strój ludowy”
Co sprawia, że papier jest materiałem trwałym a tradycyjne archiwa stanowią nadal podstawowe źródło wiedzy o spuściźnie naszych przodków? Dlaczego plansze prezentujące dawne stroje ludowe prezentujemy w szufladach i wymieniamy je co 3 miesiące? Na te oraz wiele innych pytań związanych z obecnością papieru w muzeach odpowie Joanna Kokoć – konserwatorka zabytków na stałe związana z Muzeum Kultur Świata.
Prowadzenie: Joanna Kokoć (Muzeum Narodowe w Poznaniu)
Miejsce: sala eventowa EPIZODY w Muzeum Kultur Świata
14:00-16:30 | Haft jako system znaków
Warsztat plastyczno-techniczny dla dorosłych i dzieci, poświęcony haftowi rozumianemu jako forma komunikacji i nośnik znaczeń. Punktem wyjścia będzie analiza ornamentów i symboli obecnych w tradycyjnych strojach oraz rozmowa o ich funkcjach kulturowych i osobistych. Uczestnicy stworzą własne znaki i symbole, które następnie przeniosą na tkaninę w formie prostego haftu. Warsztat dostępny dla osób na każdym poziomie zaawansowania.
Przygotowanie i prowadzenie: Izabela Sitarska
Miejsce: sala warsztatowa EMPIRIA w Muzeum Kultur Świata
🌎 14.06.20206 (niedziela)
12:00 | Prelekcja „Rzecz – obiekt – zabytek. Ubiór i jego muzealne konteksty”
Wykład zostanie poświęcony temu, w jaki sposób ubiór jest wpisywany w muzealne narracje; jak z osobistej rzeczy staje się obiektem, jak zmienia się jego zasadnicza funkcja. Omówione zostaną sposoby prezentacji ubioru oraz to, jak wpływają one na jego rozumienie, a tym samym jego interpretację przez publiczność. Jedną z kluczowych kwestii będzie funkcjonowanie ubiorów tradycyjnych czy lokalnych w tak działającym systemie wystawienniczym. Pozwoli to lepiej zrozumieć jego pozycję i rolę w muzeach.
Prowadzenie: dr Piotr Szaradowski
Miejsce: sala eventowa EPIZODY w Muzeum Kultur Świata
15:00 | Koncert zespołu Kapela Odloty
Kapela Odloty wykonuje dawną muzykę Wschodniej Wielkopolski. W jej repertuarze znajdują się także tradycyjne melodie taneczne i pieśni grane oraz śpiewane podczas dawnych zabaw i spotkań na polskiej wsi — kujawiaki, oberki i wiwaty. Zespół sięga do historycznych zapisów i archiwalnych nagrań ludowych muzykantów, przywracając do życia muzykę z przełomu XIX i XX wieku. Podczas koncertów muzycy prezentują również tradycyjne tańce związane z wykonywanymi utworami.
Wystąpią:
♦ Piotr Rogaliński – bębny, recytacje
♦ Miłka Majczyno – skrzypce, śpiew
♦ Teofil Pawłowski – akordeon, śpiew
Miejsce: sala eventowa EPIZODY w Muzeum Kultur Świata
Bilety: koncert odbywa się w ramach biletu wstępu do muzeum (20 zł – bilet normalny, 13 zł – bilet ulgowy, 1 zł – bilet dla uczniów i studentów)
